5'li karma aşı nedir? Hangi beş hastalığa karşı korur?
Aşı kartınızda en sık göreceğiniz isim büyük olasılıkla 5'li karma olacak. Bebeğinizin ilk bir buçuk yılında dört kez karşınıza çıkar ve tek bir iğneyle beş ayrı hastalığa karşı koruma hedefler. Adı kısaltmalarla dolu olduğu için kafa karıştırıcı görünür: DaBT-İPA-Hib. Bu yazıda bu harflerin ne anlama geldiğini, aşının hangi aylarda yapıldığını ve anne-babaların en çok sorduğu şeyleri topladık.
Beş hastalık hangileri?
Kısaltmanın her parçası bir hastalığa karşılık gelir:
| Harf | Neye karşı korur |
|---|---|
| Da | Difteri (kuşpalazı). Boğaz ve üst solunum yollarını tutan, ağır seyredebilen bakteriyel bir hastalık. |
| B | Boğmaca. Uzun süren nöbetler halinde öksürükle seyreder. Küçük bebeklerde en riskli hastalıklardan biridir; bu yüzden aşı 2. ayda başlar. |
| T | Tetanoz. Yaralarla vücuda giren bakterinin toksinine bağlı, kas kasılmalarıyla giden ciddi bir tablo. |
| İPA | Çocuk felci (polio). "İnaktif polio aşısı" demektir; iğneyle uygulanan, etkisizleştirilmiş virüs içeren biçimidir. |
| Hib | Haemophilus influenzae tip b. Küçük çocuklarda menenjit ve ağır solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilen bir bakteri. Grip virüsüyle ilgisi yoktur — isim benzerliği yanıltıcıdır. |
Kısacası "5'li" derken beş ayrı iğne değil, tek iğnede beş bileşen kastediliyor. Bebeğin daha az iğne olması bu birleşik aşıların en pratik yanı.
Hangi aylarda yapılır?
Türkiye'nin çocukluk dönemi aşı takviminde 5'li karma dört kez uygulanır:
| Zaman | Doz |
|---|---|
| 2. ayın sonu | 1. doz — aynı randevuda BCG ve KPA 1. doz da yapılır |
| 4. ayın sonu | 2. doz — KPA 2. dozla birlikte |
| 6. ayın sonu | 3. doz — Hepatit B 3. doz ve oral polio damlasıyla birlikte |
| 18. ayın sonu | Pekiştirme dozu — oral polio 2. doz ve Hepatit A 1. dozla birlikte |
Okul öncesinde, 4 yaş civarında bir pekiştirme daha vardır; ancak o dozda Hib bileşeni bulunmaz, DaBT-İPA olarak uygulanır. Tüm takvimi ay ay görmek için bebek aşı takvimi sayfamıza bakabilirsiniz.
Neden bu kadar çok doz gerekiyor?
Tek doz, bebeğin bağışıklık sisteminde kalıcı bir hafıza oluşturmaya çoğu zaman yetmez. Aralıklı tekrarlanan dozlar yanıtı basamak basamak güçlendirir; 18. aydaki pekiştirme ise kazanılan korumayı daha uzun vadeye taşır. Yani ilk üç doz "temel seri", sonraki ise onun üstüne konan bir katmandır.
Bu yüzden aralardaki süre önemlidir. Randevu gecikirse seriyi baştan başlatmak genellikle gerekmez, ama nasıl devam edileceğine aile hekiminiz karar verir. Aşı kartını yanınıza alıp sormak en pratik yoldur.
İçinde polio varsa, damla neden ayrıca veriliyor?
Sık gelen bir soru. 5'li karmanın içindeki İPA iğneyle uygulanan biçimdir; 6. ve 18. aylarda ağızdan verilen damla ise farklı bir polio aşısıdır ve takvimde ikisi birbirini tamamlayacak şekilde planlanmıştır. Ayrıntı için 6. ay aşıları yazımıza göz atabilirsiniz.
Aşıdan sonra ne beklenir?
Enjeksiyon yerinde kızarıklık, hafif şişlik, hafif ateş, iştahsızlık ve birkaç günlük huysuzluk beklenen tepkilerdir ve genellikle 2-3 gün içinde hafifler. Evde rahatlatma yolları ve hangi belirtilerde vakit kaybetmeden başvurmak gerektiği için aşı sonrası ateş ve huzursuzluk yazımız yardımcı olur. Bebeklerde ateş düşürücü ve doz kararı doktora aittir; kendi kararınızla ilaç vermeyin.
Bebeğinizin bilinen bir alerjisi, önceki bir dozdan sonra yaşadığı belirgin bir tepki ya da bağışıklıkla ilgili bir durumu varsa, randevudan önce mutlaka hekiminize söyleyin.
Huysuzluğun tek sebebi aşı olmayabilir
5'li karma dozlarının denk geldiği aylar, gelişim ataklarıyla da çakışır: 2. ayda 2. atak (7-9. hafta), 4. ayda 4. atak (14-19. hafta), 6. ayda ise 5. atak (22-26. hafta). Ayırt etmenin kolay yolu süreye bakmak: aşıya bağlı huzursuzluk birkaç günde hafifler, atak haftalarca sürer ve yeni becerilerle birlikte gelir. Hafta hafta belirtiler için atak haftaları rehberimize bakın.
Dört dozu ve aralarındaki süreleri akılda tutmak zor; doğum tarihini bir kez girip aşı günlerinin ve atak haftalarının otomatik hesaplanmasını isterseniz Minik Takvim bebek takip uygulamasını kullanabilirsiniz.