İsteğe bağlı (ek) aşılar: rotavirüs ve meningokok

2. ay randevusundan çıkarken pek çok anne-baba beklemediği bir cümleyle karşılaşır: "İsterseniz şu aşıları da yaptırabilirsiniz." Aşı kartında yeri olmayan, takvimde görünmeyen bu aşılar kafa karıştırıcıdır. "Devletin verdikleri yetmiyor mu?" diye düşünmek çok doğal. Bu yazıda en sık önerilen iki başlığı — rotavirüs ve meningokok aşılarını — sakin bir dille anlattık.

"İsteğe bağlı aşı" ne demek?

Türkiye'de ulusal aşı takvimi ücretsizdir ve aile hekiminiz tarafından uygulanır. Bunların dışında kalan bazı aşılar ise takvime dahil değildir; hekimler durumu ve koşulları değerlendirip önerir, uygulama ve ücret ailenin tercihine kalır. Bu aşıların "gereksiz" olduğu anlamına gelmez — sadece ulusal programın kapsamı dışındadırlar.

Karar sizin, ama karar öncesi konuşulacak kişi bellidir: bebeğinizi tanıyan hekiminiz. Ailede bir hastalık öyküsü, kreşe erken başlama ya da bağışıklıkla ilgili bir durum varsa öneri de değişebilir.

Rotavirüs aşısı: iğne değil, damla

Rotavirüs, bebeklerde ağır ishal ve kusmaya yol açan yaygın bir virüstür. Küçük bebeklerde asıl tehlike ishalin kendisi değil, hızla gelişen sıvı kaybıdır; bu yüzden hastane yatışlarının sık sebeplerindendir. Aşı ağızdan damla şeklinde verilir, iğne yapılmaz — bu da anne-babaların çoğu için sürpriz olur.

Rotavirüsün diğer aşılardan önemli bir farkı var: yaş sınırı vardır. İlk dozun yaklaşık 15. haftaya kadar başlanması, serinin de kabaca 8. aydan önce tamamlanması beklenir. Yani "sonra bakarız" demek çoğu aşıda mümkünken burada pek geçerli değil; bu pencere kaçarsa aşı yapılamayabilir. Bu yüzden konuyu 2. ay randevusunda konuşmak en doğrusu — o randevunun tamamı için 2 aylık bebeğe hangi aşılar yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Meningokok aşıları: B ve ACWY

Meningokok, menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına yol açabilen bir bakteridir. Görülme sıklığı düşüktür, ama tablo çok hızlı ağırlaşabildiği için hekimler bu aşıları sık gündeme getirir. İki ayrı başlık vardır ve birbirinin yerine geçmezler:

• Meningokok B — Doz sayısı ve zamanlaması, aşıya kaçıncı ayda başlandığına göre değişir. Kabaca: 2-5. ayda başlanırsa 3 doz + 1 pekiştirme, 6-11. ayda başlanırsa 2 doz + 1 pekiştirme, 12-23. ayda başlanırsa 2 doz.
• Meningokok ACWY (konjuge) — Genellikle 9-12. aydan itibaren, başlangıç yaşına göre 1-2 doz uygulanır. B tipiyle birlikte korumayı genişletir.

Meningokok B'nin bu "başlangıç ayına göre değişen" yapısı, planı ezberlemeyi imkânsız kılar. Doğru şema mutlaka hekiminizle birlikte, bebeğinizin yaşına bakılarak çıkarılmalıdır.

Sık sorulanlar

Ulusal takvimdeki aşılarla aynı gün yapılabilir mi?

Sıklıkla aynı randevuda planlanır; hangi aşıların birlikte uygulanacağına hekiminiz karar verir. Rotavirüsün ağızdan verilmesi, o gün bebeğinize yapılacak iğne sayısını değiştirmez.

Aşıdan sonra ne beklenir?

Rotavirüs sonrası birkaç gün huzursuzluk ya da dışkıda yumuşama görülebilir. Meningokok aşılarında ise enjeksiyon yerinde kızarıklık, hafif şişlik ve ateş beklenen tepkilerdendir. Evde rahatlatma yolları ve hangi belirtilerde vakit kaybetmeden başvurmak gerektiği için aşı sonrası ateş ve huzursuzluk yazımız yardımcı olur. Bebeklerde ateş düşürücü ve doz kararı doktora aittir; kendi kararınızla ilaç vermeyin.

Yaptırmazsam bir şey olur mu?

Bu aşılar ulusal takvimin dışında olduğu için yaptırmamak bir eksiklik sayılmaz. Ancak kararı "tanıdıklar ne yapmış" üzerinden değil, bebeğinizin durumunu bilen hekiminizle konuşarak vermek daha sağlıklı olur.

O haftalardaki huysuzluğun tek sebebi aşı olmayabilir

Bu aşıların yoğunlaştığı 2-6. aylar, gelişim ataklarının da yoğun olduğu dönemdir. 2. ay 2. atağa (7-9. hafta), 4. ay 4. atağa (14-19. hafta), 6. ay ise 5. atağın (22-26. hafta) sonuna denk gelir. Ayırt etmenin kolay yolu süreye bakmak: aşıya bağlı huzursuzluk birkaç günde hafifler, atak haftalarca sürer ve yanında yeni beceri denemeleri getirir. Hafta hafta belirtiler için atak haftaları rehberimize göz atın.

İsteğe bağlı aşıların en zor yanı, ulusal takvimin dışında ayrı bir plan olarak akılda tutulmasıdır. Doğum tarihini bir kez girip aşı günlerinin ve atak haftalarının otomatik hesaplanmasını isterseniz Minik Takvim bebek takip uygulamasını kullanabilirsiniz; bir sonraki randevuda hekiminize sormak istediklerinizi de not edebilirsiniz.

← Suçiçeği aşısı ne zaman yapılır? · Aşı kartını kaybettim, ne yapmalıyım? →